Ik zat met een glas in de hand in een galerie te wachten op een interview met Ad Willemen. Aan de wanden hingen kunstwerken van hem. Erotische kunst werd het genoemd, maar meer dan dat waren het bibliotheken van beelden uit schilderijen van zijn beroemde voorgangers. De vagijnen, billen en borsten werden omgeven door verwijzingen naar het verleden, soms zo duister dat zelfs het felle licht in de galerie het mysterie ervan niet verhelderde.

Terwijl ik rustig zocht in de bibliotheken van Willemen, werd ik op mijn schouders getikt door een oudere man. Ik schat hem op een jaar of 70. Hij was gekleed zoals de oude adel zich kleedt; chique maar in de aardse kleuren van een bosrijk herfstlandschap. Hij vroeg me waarom ik de werken van Willemen anders vond dan het werk van een willekeurige andere kunstenaar. Een merkwaardige vraag. Zijn ogen duldden echter geen aarzeling en eisten de eerlijkheid die ik ook onmiddellijk gaf.

“Hij is een bijzonder en geduldig vakman,” zei ik. “Hij maakt uiterst nauwkeurige tekeningen en de verwijzingen stemmen tot nadenken.” Ik nam een slok om even uit de ban van zijn zuigende ogen te raken. Alsof hij me niet gehoord had, zei hij:

“Ik woon in het huis waar Jeroen Bosch gewoond en gewerkt heeft. Ik heb een aantal schilderijen van hem. Ik geef ook aan kunstenaars uit Letland de opdracht om werken te maken die geïnspireerd moeten zijn op die van Bosch. De mensen hier weten het niet, maar er is daar heel veel talent. Ik betaal ze nooit in geld. Dat drinken ze toch maar op. Ik geef hun eten, verf en kwasten en alles wat ze maar kunnen gebruiken om te schilderen of te tekenen. Soms geef ik hen ook onderdak. ”

Zat ik werkelijk tegenover een schatrijke man, een mecenas, een man van de wereld? Ik geloofde echter elk woord dat hij zei. Zijn ogen verlangden eerlijkheid, zoals de liefde de erotiek.

“Ik verzamel ook erotisch werk. Ik heb een flink aantal werken van Willemen in mijn huis hangen. Ik hou van erotische gezichten, vooral gezichten uit de tijden van weleer.”

Mijn hoofd tolde. Op zoek naar woorden kon ik maar één vraag bedenken:

“Stelt u die ook ten toon?”

“Nee,” zij hij bijna afwerend. Onverdroten ging hij voort met zijn verhaal. “Mijn vrouw is tien jaar geleden overleden. Ik heb haar ontmoet op de 24-ste en ze is gestorven op de 24-ste. Niet alleen dat. Om 8 uur 57 is ze gekomen en om 8 uur 57 is ze heen gegaan. Twee jaar geleden, ook op de 24-ste, heb ik een nieuwe vrouw leren kennen. Eigenlijk kende ik haar al, want ik heb haar in Letland ontmoet toen ik daar de speelkamer opende die ik aan een weeshuis had geschonken. De speelkamer heeft de naam van mijn vrouw Ineke gekregen. Ik heb een lint moeten doorknippen. Zij was het die me de schaar gaf. We hebben gemaild, gebeld en we hebben besloten een relatie te beginnen. Ze kwam bij me wonen. Het vliegtuig dat haar naar Nederland bracht vertrok de 23-ste, maar door een vertraging kwam het aan op de 24-ste, om 8 uur 57. Precies. En nu mag je mij vertellen wat dat betekent!”

Ik had geen antwoord. Hij hoefde ook geen antwoord. Ik had ook geen vraag. Er waren in de hele wereld geen vragen die de woorden van deze man konden sturen.

“Ze was gebracht door een engel, de engel van de 24-ste!” Hij pauzeerde even en wreef in zijn ogen.

“Ik heb de laatste weken een paar fouten gemaakt. Je moet weten, ik ben dyslectisch.” Hij sprak het uit als dysselecties. Opvallend omdat hij verder een zeer verzorgd Nederlands sprak.

“Toen ik naar waarheid moest schrijven dat ik het afgelopen jaar een miljoen verdiend had, maakte ik in die ene zin – Ik heb het afgelopen jaar een miljoen verdiend – zes spelfouten. Maar dat is het niet alleen. Ik ga elk jaar met een vriend naar de ronde van Drenthe. Toen ik hem mailde, eergisteren geloof ik, schreef ik: ik zie je in de ronde van Twente. En toen ik een rekening moest betalen van 7004 euro, heb ik per ongelijk 4007 euro overgemaakt.”

Waarom vertelt deze man me dit? Ik mocht hem en ook kwam ook de gedachte bij me op dat het goed is om een rijk man in mijn vriendenkring te hebben. Zijn ogen maakten me belangrijk. Waarom weet ik niet. Zonder dat we dit afspraken liepen we beide de galerie uit en gingen we zitten op een bankje aan een plein in het centrum van de stad. Het was avond en donker, maar warm. We zaten ongewoon dicht tegen elkaar aan.

“Ik word een beetje hardhorend de laatste tijd. Ik ben niet meer zo snel van geest als ik was,” fluisterde hij in mijn oor. Hij keek me weer doordringend aan, of vragend, verlangend, wellustig, spiedend – ik kan de goede woorden niet vinden. Na een tijdje ging hij verder.

“Ik denk dat ik wel weet hoe dat komt, die fouten,” zei hij. Twee weken geleden, alweer op een 24-ste is mijn vriendin vertrokken. Terug naar Letland. Ze wilde niet meer bij me zijn. Ik heb daar erg veel moeite mee.”

“Ja, dat zou heel goed de verklaring kunnen zijn. Je moet zorgen dat je weer rust in je hoofd krijgt. Je moet doorgaan met je goede werk.” Ik sprak hem nu voor het eerst met “je” aan.

“Ik ben fiscalist, ik heb veel verdiend, ik ben goed met cijfers. Ik hou enorm van kunst, vooral erotische kunst, vooral gezichten, vooral uit tijden van weleer,” zei hij, terwijl zijn ogen mij ontzagen en zich op de verte richtten. Plots keek hij me weer dwingend aan en vroeg:

“Heb jij iets met de 24-ste?” Ik zag dat zijn ogen vochtig waren. Ik wist ook direct wat hij deed. Ik zag het in zijn ogen. In de bibliotheek van mijn geheugen zocht hij naar aanknopingspunten, naar verwijzingen die aan onze ontmoeting hier betekenis konden geven. Hij zocht naar een verbonden lot; naar een engel. Ik wendde mijn ogen af, dacht diep na, maar vond niets dat mij verbond met 24.

“Nee,” zei ik ten lange leste.

“Je hoeft niet te zoeken. Als het er niet is, dan is het er niet. Dan is het maar zo. Dan is dit niet meer dan een prettig gesprek, maar daar blijft het dan ook bij.”

Deze opmerking kwam hard aan, alsof ik er de schuld van was niets met 24 te maken te hebben, maar ik liet niets merken. Hij stond op en per reflex deed ik hetzelfde. Hij begon me zonder dralen te omhelzen. Ik vermeed de zoen die hij me wilde geven. Daarna liep hij weg, de donkere avond in, zonder een enkele keer om te kijken.

Ik lag op mijn bed te dromen toen er op mijn deur werd gebonsd. Een stem schreeuwde: “Kom er uit, de hele flat vergaat.” De stem staakte mijn droom niet, al had ik even de neiging de boodschapper van hel ende verdoemenis weg te slaan met een “Ik slaap nog, ga weg, idioot.” Het zou, op zijn zachtst gezegd, een tegenstrijdige mededeling zijn geweest. Dat de flat zou vergaan, was bovendien wel de minste van mijn zorgen. Ik wilde de droom niet staken voor de zoveelste narigheid uit de wereld om me heen. Mijn kat was gisteren overleden en lag nog wat na te rotten in de vuilnisemmer, de komende twaalf dagen zou ik moeten rondkomen van 11 euro en vijfentwintig cent, mijn broer wilde zijn geld terug en in mijn stamkroeg was het krediet op. De ondergang van de flat, of desnoods van de hele wereld kon er niet meer bij. Mijn droom was me te kostbaar, niet alleen vanwege mogelijkerwijs was nare omstandigheden. Ik had 27 miljoen euro gewonnen, daarvan de leren jas van 1100 euro gekocht die ik vorig jaar nog in Keulen moest laten hangen, een nieuw groot huis in het centrum van de stad, en mijn eerste cafe, bij wijze van wraak. Ik had ook een mooi plan opgesteld, samen met de organistoren van het jaarlijkse cultuurfestival. Boven de stad zouden we een totaal van 100.000 euro, versneden in twintigeurobiljetten, uit een helikopter te laten vallen. Als kunst. Kunst is mijn hobby, ook als ik droom. De mensen zouden als mieren door elkaar rennen om zoveel mogelijk van die biljetten op te rapen; als kinderen zoekend naar een schat. Er zouden foto’s van gemaakt worden. Ik zou het allemaal aanzien vanuit mijn nieuwe huis, al is – naar ik vrees – paleis een beter woord. Alle door mij betaalde muzikanten zouden gedurende het hele spektakel gregoriaanse muziek spelen. Ik had het plan dit jaarlijks te herhalen.

Weer werd er gebonsd op de deur, weer klonk dezelfde stem, nu inderdaad met de boodschap: “Kom eruit, de wereld vergaat.” Weer opende ik even mijn ogen en meende op basis van die vluchtige waarneming te mogen concluderen dat de stem een boodschap verkondigde die niet geheel en al bezijden de waarheid was. De muren trilden en in het raam toonden zich grote vlammen en hectisch bewegende huizen. Ik hoorde ook het gekrijs van reddeloze mensen, hoorde het zoals menig getrouwd man naar zijn winkelende partner kijkt. Wellicht was de derde wereldoorlog uitgebroken, misschien ook waren er buitenaardse wezens onze dampkring binnengedrongen, misschien greep een allesverslindende aardbeving zijn kans, misschien was de zee gaan zwellen om de aarde in zijn bezit te nemen, misschien ook was er een boekhouder koning geworden. Ik weet het niet. De stem was beschamend weinig informatief. De onruststoker hamerde nog een paar keer op de deur, schreeuwde dat het een aard had, maar daalde daarna vrij snel af in de noden van de wereld om hem heen. De huizen stortten met een donderend geraas ineen en de vlammen verhitten ook mijn kamer tot ver boven het kookpunt van bloed.

Ik droomde moeiteloos verder, met de ogen dicht kocht ik nog een groot gebouw dat ik het vrijheidsgebouw noemde. Ik stelde een lijst samen van mensen die daar de komende jaren zonder verdere verplichtingen mochten wonen om de dingen te maken die ze wilden maken, of anders maar niets. Kunstenaars, echte wetenschappers, raddraaiers, verdoemden – ik heb dat tedere gevoel voor elke zot – kortom iedereen die vermalen werd door de klok van het dagelijks leven zou in het vrijheidsgebouw zijn heimat vinden. Ik vertelde de boekhouders die ik mijn geld liet beheren te vertellen dat de mensen op de lijst zouden mogen leven van 100.000 euro en dat ik er niets voor terug wilde. Ze keken me zelfs in mijn allesverwarmende droom met grote ogen aan, lieten me op afschrikwekkende wijze zien dat ook hier een wereld dreigde te vergaan. Dit alles gebeurde gelijktijdig in mijn droom. Tegelijk met de jaguar die ik gisteravond nog mijn eigen parkeergarage inreed en tegelijk ook met de bloedmooie vrouwen die op mijn vele feestjes komen, daar in het gebouw aan de rand van het plein, met de grote ramen en de vele kamers. Daar waar ik dagelijks uit zou komen om de stad te begroeten, met hagelwitte tanden, ravenzwarte haren en peperdure kleren.

De stem was verdwenen. Het donderend geraas van de ineenstortende flat werd een lichte fluittoon. De hitte van de vlammen doofde tot een aangename warmte.

Een groter man, zowel in hoogte als in breedte, ben ik nooit tegengekomen. Al zou de zon op het hoogste punt aan de hemel staan dan nog zou ik in zijn schaduw sprintjes kunnen trekken zonder ooit bruin te worden. De ruimte die hij met zijn lichaam niet in bezit nam vulde hij met een bulderende, maar zeker niet onaangename, stem. Waarom hij zijn aandacht richtte op mij, toch niet meer dan een krioelende mier op de onmetelijke vlakte die hij overzag, begreep ik pas nadat hij zijn leven voor mij had samengevat. Aangesproken met de eretitel “student” begon hij zijn woorden in mijn kleine hoofd te hameren.

“Beste student. Ooit ben ik ook student geweest. Ik wilde alles weten en besloot wiskunde te gaan studeren. Buiten de wiskunde is er geen weten. Ik heb me een week lang met veel energie voor dat vak ingezet. Maar elke keer als ik vroeg naar het waarom van iets, zeiden ze me dat zulks later nog wel aan de orde zou komen.”

De reus keek me indringend aan.

“Er is iets grondig mis met een vakgebied dat alle relevante vragen tot nader orde uitstelt en daarom heb ik die zinloze vertoning maar gestaakt. Daarna stelde ik me zelf de belangrijke vraag welke vakken wel bij het begin beginnen. Vanzelfsprekend dacht ik daarbij aan de logica en de natuurkunde. Maar na een week of wat had ik wel door dat ze ook hier niet de juiste volgorde te pakken hadden. In de logica poneert men wat en begint vervolgens als een dwaze kip de gevolgen er van af te leiden. Kijk, dat is geen wetenschap, dat is fantasie. Dan had ik me net zo goed aan een of andere kunstacademie kunnen inschrijven. Mijn god, wie wil er nu kunstenaar worden? Dan heb je geen enkel houvast, dan maak je iets en gooit het in de grote oceaan van het niet weten, in de hoop dat jouw werk iets leuker dobbert dan dat van een ander? Dat is eerloos. De logica is net zo eerloos als de kunsten. Met de natuurkunde was het overigens van hetzelfde laken een pak. Het is een mengeling van fantasie en hoop. De hoop dat er ooit eens een fantasie zal kloppen.”

De reus boog zich naar mij toe.

“Ergens aan het eind lagen steeds de beginselen, de waarheid legt men in de toekomst. Je begrijpt dat ik in een diepe depressie raakte, geen studie meer kon beginnen. Totdat…”

De ogen van de reus lichtten op als UFO’s in een donkere nacht.

“Totdat het besef tot me doordrong dat alles wat we kunnen weten kan worden opgeschreven. Kunnen we het niet schrijven, dan kunnen we het niet weten. Het schrift, beste student, het schrift is het alpha en omega van onze geest. In een klap was ik uit mijn depressie. We moeten ons richten op het schrift, elke letter moeten we doorgronden en elke overgang van de ene letter naar de andere tot in zijn diepste wezen begrijpen. Elke letter moet onze geest veroveren, moet goed zijn, moet waar zijn, moet schoon zijn. Daarom ben ik begonnen aan de studie van het schrijven. De kalligrafie, mijn beste student, is de kern van het weten.”

Hij stak zijn hand naar me uit.

“Mag ik me voorstellen? Mijn werk is mijn naam geworden. Ik ben Graaf Kalli.”

Ik nam zijn hand aan en noemde hem mijn naam. Ik was benieuwd geworden naar zijn vorderingen en vroeg hem zijn kunsten te tonen. Uit zijn vestzak haalde hij een dikke, stevige pen en op het papiertje dat ik hem gaf, schreef hij met uiterst kinderlijke letters de drie woorden “Aap, ” “Noot” en “Mies.”

Ik keek hem met grote vragende ogen aan.

“Het nadeel van de kalligrafie is dat het veel tijd en energie kost. De afgelopen jaren heb ik me gestort op de letter a en ik probeer alle overgangen met alle andere letters zo goed mogelijk te vangen. Kunst en wetenschap verenigd in enkele letters. Alleen…..”

Hij sloot zijn ogen.

“Alleen…. door me zo op het schone schrijven te werpen, ben ik het lezen een beetje verleerd.”

Ietwat onhandig groef zijn grote hand een briefje uit zijn broekzak en gaf het mij met de woorden.

“Jij bent student, jij bent nog niets verleerd. Zou je dit willen voorlezen?”

Het bleek een briefje te zijn van zijn dochter, minstens een maand oud, waarin zij voorstelde om volgende week dinsdag te gaan eten in de Groote Griet. Ze wilde het verleden begraven en opnieuw weer contact zoeken met de reus die haar vader was. Precies zo stond het erin.

De reus kromp ineen tot een dwerg, kleiner dan ik ooit ben tegengekomen.